Alle meine Entchen

Dit is vaak het allereerste liedje dat een Duits kind leert, en een zachter liedje laat zich nauwelijks bedenken. Er is geen verhaal — alleen een rijtje eendjes op een meer, kopjes die onder water duiken, staartjes die de lucht in wippen — en dat ene zachte beeld, langzaam gezongen, ligt ergens tussen kinderliedje en wiegenlied in.

De geschiedenis ervan is een beetje scheefgegroeid. De melodie is het oude deel: ze is gedocumenteerd vanaf ongeveer het midden van de 18e eeuw, waar ze opduikt in handschriften met dansmuziek; de vertrouwde woorden kwamen later, in de 19e eeuw. Soms wordt de componist Ernst Anschütz als maker genoemd, maar dat valt niet te verifiëren, en het liedje werd eenvoudig doorgegeven tot verzamelaars het opschreven — een van hen deed dat in 1891, in een boek met Hessische kinderliedjes.

De melodie heeft een verrassend uitgebreide familie. Die eenvoudige stijgende frase aan het begin klinkt door in een flink deel van de Europese muziek: je hoort haar vorm aan het begin van het Israëlische volkslied “Hatikvah” en in Smetana’s grote rivierstuk “De Moldau”. Een liedje over eendjes deelt zijn eerste noten, zo blijkt, met heel voornaam gezelschap.